საქართველოს საგადასახადო დავების მიმოხილვა (2025 წლის ნოემბერი – 2026 წლის იანვარი)
2025 წლის მეოთხე კვარტალსა და 2026 წლის დასაწყისში საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულმა დავების განხილვის საბჭომ განიხილა საგადასახადო კანონმდებლობის გამოყენებასთან დაკავშირებული არაერთი დავა.
ძირითადი ტენდენციები მოიცავდა ორგანოს ფოკუსირებას ხარჯების რეკლასიფიკაციაზე, არაპირდაპირი საგადასახადო მეთოდების ფართოდ გამოყენებაზე (როდესაც დოკუმენტები არ არის წარმოდგენილი), არადეკლარირებული შემოსავლების აღრიცხვაზე, დღგ-ის ჩათვლის საკითხებსა და დაჯარიმებთან დაკავშირებულ განმარტებებზე.
ამ მაგალითების გამოყენებით, ჩვენ გავაანალიზეთ საგადასახადო ორგანოებისა და საბჭოს პოზიციები და ჩამოვაყალიბეთ რეკომენდაციები ბიზნესებისთვის.
ძირითადი ტენდენციები
- ხარჯებისა და შეღავათების ხელახალი კლასიფიკაცია. საგადასახადო ორგანოებმა გაამკაცრეს კონტროლი იმაზე, რომ ხარჯები კლასიფიცირდეს მათი რეალური ეკონომიკური ხასიათის მიხედვით. მაგალითად, რესტორნებში კომპანიის სახელით გაწეული ხარჯები ან თანამშრომელთა კვება, რომელიც დოკუმენტურად არ იყო დამოწმებული, აღიარებულ იქნა პირად სარგებლად და არა ბიზნეს ხარჯებად, რამაც გამოიწვია დამატებითი საგადასახადო დარიცხვები და დღგ-ს გამოქვითვების გაუქმება. ფინანსთა სამინისტროს საბჭომ დაადასტურა, რომ სათანადო მტკიცებულებების გარეშე, წარმომადგენლობითი ხარჯები არ შეიძლება აღიარებულ იქნას ბიზნეს საქმიანობასთან დაკავშირებულად.
- არაპირდაპირი მეთოდით საგადასახადო ვალდებულების განსაზღვრა. ანგარიშგებისა და სათანადო დოკუმენტაციის არარსებობის შემთხვევაში, ორგანომ მიმართა არაპირდაპირი მეთოდით საგადასახადო ვალდებულების განსაზღვრას. შემოსავლების სამსახურმა დამოუკიდებლად განსაზღვრა საგადასახადო ვალდებულება საკასო მონაცემებისა და საბანკო გადარიცხვების ანალიზით, ხოლო საბჭომ სწორად ჩათვალა შემოსავლების ქმედებები საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 49-ე(ე) და 61(3) მუხლების საფუძველზე: „სააღრიცხვო დოკუმენტების არარსებობის შემთხვევაში, საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს გამოთვალოს ვალდებულებები არსებული მონაცემების საფუძველზე“. ამრიგად, ერთ შემთხვევაში, გადასახადის გადამხდელმა ვერ წარმოადგინა მოთხოვნილი დოკუმენტები (ბუღალტრული აღრიცხვის მონაცემები და საკასო ანგარიშგებები) და შედეგად, შემოსავლების სამსახური იძულებული გახდა გამოეყენებინა შემოსავლის გაანგარიშების არაპირდაპირი მეთოდი — ანუ მან საგადასახადო ვალდებულება არაპირდაპირი მეთოდით მიღებული მონაცემების საფუძველზე განსაზღვრა.
- აღურიცხავი შემოსავალი. შემოწმების ოქმებმა გამოავლინა არადეკლარირებული გაყიდვები და აღურიცხავი ქვითრები. მაგალითად, ქსელური გაყიდვების აუდიტის დროს, „სალაროში ნაღდი ფულის ნაშთები“ აღიარებულ იქნა მიღებულად, რის შედეგად დაბეგვრისა და ჯარიმის დაკისრებას დაექვემდებარა, რაც საბჭომ დაადასტურა. აღნიშნული პოზიცია შეგვახსენებს, რომ ბუღალტრული აღრიცხვის ვალდებულებების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, ყველა შემოსავალი შეიძლება ადმინისტრაციულად იქნას ამოღებული.
- დღგ-ს გამოქვითვები. დღგ-სთან დაკავშირებულ დავებში საბჭო მოითხოვდა გამოქვითვების შემოღების საფუძვლიან დასაბუთებას. ერთ შემთხვევაში, კომპანიამ გაასაჩივრა იმპორტირებული ტანსაცმლის დღგ-ის დამატებითი დარიცხვა და შემავალი დღგ-ის არასრული აღიარება. შემოსავლების სამსახური დათანხმდა დღგ-ის ნაწილობრივ შემცირებას ხელახალი გაანგარიშების შემდეგ (გამოქვითვები გაიზარდა რამდენიმე ათეული ლარით), მაგრამ კომპანიამ ვერ შეძლო დარჩენილი თანხის დასაბუთება. საბჭომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ წარდგენილი ელექტრონული ინვოისები უკვე გათვალისწინებული იყო და შემდგომი ცვლილებები არ იყო საჭირო. ამდენად, დღგ-ის გამოქვითვები შესაძლებელია მხოლოდ სანდო დოკუმენტური მტკიცებულებების არსებობის შემთხვევაში.
- ჯარიმები და გასაჩივრების ვადები. ჯარიმების მოხსნის მოთხოვნისთვის (საგადასახადო კოდექსის 269-7 მუხლი) საჭიროა გადასახადის გადამხდელის „კეთილსინდისიერი შეცდომის“ დადასტურება. ფინანსთა სამინისტროს დაქვემდებარებული საბჭო მუდმივად უარს ამბობს ჯარიმების გაუქმებაზე იმის მკაფიო დადასტურების გარეშე, რომ საგადასახადო დარღვევა არ იყო მეწარმის ბრალი. გარდა ამისა, საჩივრის ვადაში შეტანის მოთხოვნების შეუსრულებლობა იწვევს საჩივრის განუხილველად დატოვებას (საგადასახადო კოდექსის 301-305-ე მუხლები).
საილუსტრაციო შემთხვევები
საქმე 1
თანამშრომელთა კვებისა და წარმომადგენლობითი ხარჯების რეკლასიფიკაცია. ბეტონის მწარმოებელმა კომპანიამ თანამშრომლების კვება აღრიცხა, როგორც წარმომადგენლობითი ხარჯები და გასწია სარესტორნო ხარჯები. აუდიტმა კვების ღირებულება თანამშრომლის შემოსავალში შეიტანა და ამ თანხებზე დამატებითი დღგ და საშემოსავლო გადასახადი დააკისრა კომპანიას, რესტორნის ხარჯები კი პირად ხარჯად გადააკვალიფიცირა და ჩათვლილი დღგ ჩამოწერა (არ ცნო). გადასახადის გადამხდელმა ეს გაასაჩივრა, მაგრამ ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულმა საბჭომ საგადასახადო ორგანოს პოზიცია დაიცვა: დამადასტურებელი დოკუმენტების გარეშე ხარჯები არ შეიძლება ჩაითვალოს წარმომადგენლობითად. კერძოდ, საგადასახადო კოდექსის 136-ე მუხლის თანახმად, სუბიექტი ვალდებულია ხარჯების დოკუმენტირება მოახდინოს და თუ ტრანზაქციის ფორმა არ შეესაბამება შინაარსს, საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს, ტრანზაქცია გადააკვალიფიციროს. საბოლოო ჯამში, საჩივარი უარყოფილ იქნა: რესტორნის მომსახურება ბიზნესთან დაუკავშირებლად ჩაითვალა. გარდა ამისა, საბჭომ აღნიშნა, რომ თანამშრომლების კვებასთან დაკავშირებით საჩივარი უკვე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა სამსახურის გადაწყვეტილებით (დამატებითი გადასახადები შემცირდა) და ცვლილებები არ იყო საჭირო.
საქმე 2
არაპირდაპირი მეთოდი საცალო ვაჭრობაში. საკასო ნაშთთან დაკავშირებულ დავაში, ინდივიდუალურმა მეწარმემ უარი თქვა საბანკო ამონაწერებისა და ფინანსური ანგარიშგების მიწოდებაზე. საგადასახადო ორგანომ, სალარო აპარატის მონაცემებისა და ქვითრების გამოყენებით, შემოსავალი არაპირდაპირი მეთოდით განსაზღვრეს და დამატებითი გადასახადები დააკისრეს. საჩივარი განიხილა საბჭომ, რომელმაც მოიშველია საგადასახადო კოდექსის 49-ე(ე) და 61(3) მუხლები, რომლებიც საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილებას აძლევს დამოუკიდებლად განსაზღვროს გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო ვალდებულება არსებული ინფორმაციის საფუძველზე, საჭირო დოკუმენტების არარსებობის შემთხვევაში. საბჭომ დაასკვნა, რომ ფისკალური სისტემის მონაცემები და სხვა ინფორმაცია ბრუნვის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას იძლეოდა და მეწარმის წინააღმდეგობა მტკიცებულებებით არ იყო გამყარებული. ამიტომ, არაპირდაპირი მეთოდით დამატებითი შეფასებები დაკმაყოფილდა.
საქმე 3
ჯარიმებისგან გათავისუფლების მოთხოვნები. მეწარმემ მოითხოვა საგადასახადო კოდექსის 269-7 მუხლით გათვალისწინებული ჯარიმების მოხსნა, რაც გამოწვეული იყო არაინფორმირებულობის შედეგად გადასახადის გადახდის გადაცდომით. საბჭომ უარი თქვა და განაცხადა, რომ მას არ ჰქონდა საფუძველი, რომ დარღვევა გადასახადის გადამხდელის მხრიდან „კეთილსინდისიერი გადამხდელის შეცდომად“ ჩაეთვალა. საბჭოს აზრით, დოკუმენტაციისა და პროცედურული შესაბამისობის ნაკლებობა განიმარტება, როგორც დაუდევრობა და არა როგორც სამართლებრივი ხარვეზი, და გამკაცრებული კონტროლი ძალაში რჩება.
საერთო ჯამში, ბოლო თვეების გამოცდილება აჩვენებს საგადასახადო ორგანოებისა და ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული საბჭოს თანმიმდევრულ მიდგომას: ბიზნესის მიერ გაკეთებული ფორმალური ხარვეზების მკაცრი შეფასება და მხარეებისგან მტკიცებულებების მკაცრი მოთხოვნა.
მნიშვნელოვანია, რომ კონსულტანტებმა და ბუღალტერებმა შეახსენონ კლიენტებს: უმჯობესია წინასწარ მოამზადონ ყოვლისმომცველი დოკუმენტაცია და პროაქტიულად ითანამშრომლონ აუდიტებთან, ვიდრე მოგვიანებით მოგუწიოთ საგადასახადო ორგანოებთან თავის გამართლება.
For further information, please contact REVERA Georgia team
Author: Melano Svanidze, Oksana Iashagyan.
Contact a lawyer for further information
Contact a lawyer